1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
«Хабар» телеарнасын көріп, «Казахстанская правда» газетін оқысақ, сыпыра мақтану мен лепірме сөздерден басың айналады. Осы айтылып жатқанның барлығын өмірде неге байқамайтындығыңа қайран қаласың. Олардың айтуларына қарағанда Қазақстанның керемет табыстарға жеткендігі сондай, америкалықтар, жапондар мен шведтерге бізге қызыға да қызғана қарайтын уақыт болып қалыпты. Ал, азиялықтар, латынамерикасы мен африкалықтар қызғаныштан жарылып өлсе де болады.
www.azattyq.org
Автор: Герольд Бельгер, жазушы, аудармашы.
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №59-60 (16036-37) 28 шілде, сейсенбі 2015
Адам өзгердi ме, заман бұзылды ма, қазiр көрерменнiң талғамын түсiнiп болмайсың. Жап-жақсы дүние жасап берсең, мұрнын шүйiрiп, терiс айналады. Әйтпесе Астана туралы осы уақытқа дейiн қанша фильм түсiрiлдi? Ал санап көрейiк: «Астанаға көктем кеш келедi», «Астана – менiң жүрегiм», «Астана – ғашықтар мекенi», «Арман қала», «Астана – махаббат жағалауы», «Астана – махаббатым менiң». Аз ба? Әрине, аз емес. Оған жұмсалған қаржыны айтпай-ақ қояйық, бiрақ бiр мәселе бар. Аңдасаңыз, жоғарыдағы картиналардың бәрiне ортақ өзек – қып-қызыл махаббат. Тiптi кейбiр кейiпкерлерiнiң арасындағы ыстық сезiмнiң өзiне қалаға деген “ессiз iңкәрлiк” себеп болып жатады.
Халықаралық олимпиада комитетiнiң президентi Томас Бах мырзаға АШЫҚ ХАТ
ХОК шiлденiң 31 күнi 2022 жылғы қысқы олимпиада Алматыда немесе Бейжiңде өтетiнi жайлы шешiм шығарады. Әр елдiң азаматы үшiн олимпиаданың өз мемлекетiнде өткенi үлкен қуаныш, елiнiң бүкiл әлемге танылуы абырой. Бiрақ  олимпиададан да құнды нәрселер бар екенiн ескере отырып, осынау Қазақстан үшiн елеулi оқиғаға байланысты шешiм шығарар сәтте қателеспеулерiңiздi өтiнемiз.  
Шiлденiң 23-i күнi алакеуiмде Алматы қаласының Наурызбай ауданын сел шайып кеттi. Құшақ жетпес қой тастардың өзiн таудан допша домалатып әкелген қаработана тасқын су жолындағының бәрiн жапырып өттi. “Түнгi сағат үште Қарғалы өзенiнде су деңгейi көтерiлгенi туралы хабар келiп түстi. Тасқыннан Алматының iргесiндегi Каменка, Қарағайлы ауылдарының және Наурызбай ауданының бiраз үйлерiн су алған”, – деп бейқам мәлiмдедi Алматы қаласының төтенше жағдайлар жөнiндегi департаментi бастығының орынбасары Ерлан Нұрпейiсов.
Таяуда “WhatsApp” әлеумет­тiк желiсiнен бiр сурет ширк деген жазбамен таратыла бастады. Елiмiздегi әулие-әмбиелер­дiң кесенелерiн ширк, яғни Құ­дайға серiк қосушылық деген әлгi хабарламада қазақстандық барша мұсылманды осы ақпарды таратуға үндеген. Бұл жайтқа қатысты қызу пiкiрталас туындаған тұста “халал жезөкшелiк” тақырыбы бұрқ еттi. Алдымен WhatsApp-пен таратылған ширк мәселесiн сөз етсек. Төмендегi суреттен не ұқтыңыз? Иә, талай ғасырдан берi күллi қазақтың бас иiп, Құран бағыштайтын киелi мекендерiн түкке алғысыз еткiсi келетiндер­дiң әрекетi анық байқалады. Сонда ширк деп таратушылар мұнысын қалай түсiндiредi дей­сiз ғой?

Былтырдан берi қаралып жатқан Көшi-қон туралы заңның соңғы нүктесi қашан қойылады? Былтыр осы уақытта парламенттегiлер күзде дәл осы заңды қарап шығады деп сүйiншiледi. Күз келгенде, жылдың соңына дейiн бұл заң өз күшiне де асуы мүмкiн деп жоғарыдағылар елдi тағы дәмелендiрiп қойды. Өкiнiшке қарай, созбалаққа салған Көшi-қон туралы заңның қаралып, қабылдануынан гөрi алақайлатып сүйiншi сұратуы көбейдi.

Мұхтар Әблязовтiң әйелi Алма Шалабаева өзiнiң “Фейс­бук” әлеуметтiк желiсiндегi парақшасына Украина жоғарғы радасының депутаты Сергей Лещенкоға жазған хатын салыпты. А.Шалабаева депутаттан Әблязовтi экстрадициялауға қарсы шығуын сұрайды. А.Шалабаева бұл хатты нелiктен С.Лещенкоға жазып отыр? Себебi жақында Грузияның экс-президентi Михаил Саакашвилидi жұмысқа шақыртқан Украина билiгi қазақстандық билiктiң өтiнiшiне ермей, шындыққа көз жеткiзiп, өз бетiнше шешiм қабылдар деп үмiттенедi.
ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНЫҢ 550 ЖЫЛДЫҒЫНА ДАЙЫНДЫҚ БАРЫСЫНДА ОСЫНДАЙ СЕС КӨРСЕТIЛДI
Қыркүйек айында Тараз қаласында аталып өтедi деп жоспарлан­ған Қазақ хандығының 550 жылдығы қазанға ауыстырылды. Тойдың не себептi кейiнге шегерiлгенiн күлбiлтелеп жатпай турасына көшсек, дайындық жұмыстарын өз деңгейiнде бiтiрiп үлгеру мүмкiн еместiгi белгiлi болды. Тойдың мерзiмiмен бiрге әуел баста әбден талқылап бекiтiлген жоба-жоспарлар да бiршама өзгердi. 
Нарықтың заманында немен шұғылдансақ, қайтiп қалтамызды толтырсақ екен деп басы қатып жүргендер үшiн керемет бiр жол бар. Ол – жемқорлықпен айналысу. Бiрақ бұл үшiн мемлекеттiк қызмет керек. Ең құрығанда, ауылдың әкiмi деген дәрежеңiз болғаны дұрыс. Ар жағы сосын оп-оңай. Өзiңiз секiлдi әмиянын толтыруды армандап жүрген бiр кәсiпкердi тауып алып, қатырып тұрып керемет жоба жасайсыз. Оған бiздiң қашанда “қолы ашық” мемлекетiмiз жүздеген миллион теңге қаржыны ойланбастан бөле салады.
“Жас Алаш” газетiнiң 2015 жылғы 18 санында “Шаруалар партия құрса” деген мақала жарияланды. Маған ол көп ой салды. Жоғары бiлiмдi ауыл шаруашылығы маманы ретiнде Шаруалар партиясын құруды мен қолдаймын. Бүгiнгi күнi шаруалардың мүддесiн қорғап жатқан депутат, не шенеунiк жоқ. Шаруалардың шешiлмей жатқан мәселелерi өте көп. Осыларды арнайы қозғап, шаруалардың сөзiн сөйлейтiн партия және парламентте өз адамдары отыруы керек. Елiмiздегi халықтың 45 пайызы немесе жетi жарым миллион халық ауылдық жерде тұрады.

Соңғы жылдары мектептердегi жаппай үздiксiз тексерулер салдарынан мектептерден мұғалiм кадрлардың басқа салаларға ауысу үрдiстерi байқалады. Бұл үрдiс, әсiресе, жас мұғалiмдер арасында кеңiнен орын алып келе жатыр. Қалалы жерлердегi мектептерде мұғалiмдер тапшылығы өткiр сезiледi. Оған бiр себеп, мұғалiмдер еңбегiн бағалау кезiнде байқалатын парақорлық пен ақшалай айып салу санкция­лары. Кейбiр құзырлы органдар тарапынан болатын тексерулер нәтижесiнде мұғалiмдердiң онсыз да мардымсыз жалақысы қиылумен аяқталады.

Мен Алғабас ауылында тұрамын. Ауылымыз аудан орталығынан 6 шақырым жерде. Бiзде ауызсу жоқ. Водовозбен тасып iшемiз. Немесе Шиелiден, көршi ауылдан тасимыз. Сөйтiп, ауызсудың зардабын шегудемiз. Бiр водовоз су – 2000 теңге. Оны 4-5 үй бiрiгiп iшемiз. Бiр аптаға әрең жетедi. Екi тонна су ғой. Осы күнге дейiн 3 рет су құбырын тартты. Екеуi жер астында жатыр. Ендi сол тартылған жер астындағы құбырға кеткен қайран қаржы келмейтiн шығар, жер

Бүгiнде бiрнеше рет тұрмысқа шығу да, қайта-қайта үйлену де үйреншiктi жайтқа айналды. Менiң айтайын деп отырғаным бұл емес, әрине. Сол көп әйелден туған балалардың бiр-бiрiмен қатынасында, отбасылық құндылықты сiңiре алу-алма­уында, әке тәрбиесiн көру-көрмеуiнде. Түптеп келгенде, бұл мәселенiң алдағы уақытта күрделi қоғамдық қатынас­қа айналып елдiк дамуымызға тигiзер салқыны жөнiнде көптен берi ойланып жүрмiн.

Әр ауданның өз ерекшелiгi, өз жетiстiгi бар. Бәйдiбек ауданының жетiстiгi – соңғы жылдары ауданға тартылған шетел инвестициясының көлемi артып келедi. Соның бiрi Бiрiккен Араб Әмiрлiктерi шейхтары 895 гектар жердi жалға алып, мұнда дуадақ құсын өсiрiп жатыр. Арабтар бұл құсты көбейтiп, табиғатқа жiбередi. Мақсаты – осы құстың санын көбейтiп, таралу аумағын кеңейту. Бiрiккен Араб Әмiрлiктерi дуадақ құсын көбейту жобасына 3,5 миллиард теңге инвестиция салған.

Татьяна Бурмистрованы Екiбастұз қаласына “Менiң Қазақстаным” пойызы келгенде көрдiм. Содан берi бiрнеше ай өттi. Ол кiсiнiң әнi, сөйлеу мәнерi, мәдениетi есiмнен әлi кетер емес. Осы пойызбен 40-қа жуық танымал эстрада және өнер жұлдыздарының iшiнен Татьяна ғана уақытын бөлiп, қаламызбен жақынырақ танысуға ықылас танытқан едi. Сол кезде Татьяна әншiнiң қасында жүрген “Атамұра” ұлттық мәдени орталығының директоры Нұрсұлу Төлеубаева кездесуден алған әсерiн төмендегiдей бөлiстi:
Қазiр не көп, той көп. Бәрi бiр-бiрiнен айнымайды, ұқсас. Асабалардың айтатындары – сол баяғы жаттанды сөздер. Бұл тойға келген қауымды жалықтыра бастады. Мен өзiм көрген тойлардың үшеуiн ғана суреттеп берейiн. Бiрiншi той – барша той секiлдi даңғаза музыка, баяғы айғайлап жүрген асаба. Сөз берген адамдарды ортаға шығарып, олардың киген киiмiн, бет-әлпетiн, қойған шашын өлеңге қосып, ара-арасында келемеждеп, тойдың көп уақытын бiр өзi алады да, бiр-екеуiн сөйле­тiп, қалғандарын “билеңдер” деп асықтырады.
ОРЕКЕҢНIҢ «ӨМIРНАМАСЫНА» ШТРИХ
(Қазақтың көрнектi жазушысы, Қазақстанның Мемлекеттiк сыйлығының иегерi, нағашым Оразбек Сәрсенбайдың рухына арналады.)
– Әй, Д, Жандос, (менiң атымды солай атайтын) бәрi де жақсы болады, уайымдама, әлi-ақ оқуыңды бiтiрiп, ел қатарына қосыласың, әке-шешеңе еге боласың, жұрт қатарлы тiршiлiк құрасың. Бәрiмiз де солай болғанбыз.  Бұл Алматыға арман қуып алғаш келiп, айналаны жатырқап, ауылдан ұзап шығып үй­ренбеген, көңiлi құлазып жүр­ген маған Орекеңнiң 200 АҚШ долларын берiп тұрып айтқан сөзi болатын. Одан берi де бiр мүшел – 13 жыл өтiптi ғой...

Жас Алашта” жарияланған Жасан Зекейұлына қатысты материалдарды оқи отырып, өзiм бiлетiн бiр ыңғайсыз жайтпен бөлiсудi жөн санадым”, – деген Iлесбек Өтегенов алдымызға бiр суреттi тастады. Президент Нұрсұлтан Назарбаевты ортаға алып, “Жасай” медицина орталығының қызметкерлерi бiрге түскен фото екен.

Ақын Еркiн Iбiтанов – артына айтарлықтай шығармашылық мұра қалдырған қаламгер. Олары оқырманның рухани қажеттiлiгiн өтеп келедi. Ерекең де – Қарасаздың түлегi. Ағасы Мұқағалимен қатар шығып, өлең жолын бiрге қуған. Сонымен қатар, ақынның өзiне тән бiр ерекшелiгi – сөз тапқырлығы, қалжыңды қатырып айтатындығы едi. Арамыздан өзi кетсе де, жақсы өлең-жыры, жарасымды әзiлдерi жұрт аузында жүр.

Мойындарына бейкүнә екi адамның қанын жүктеп, өрiмдей бойжеткендi зорлап, өмiрiн қор етiп, жыл бойына Ұзынағаш ауылын үрейде ұстап, дiрiлдеткен қарақшылар тобы қолға түскенде олармен бұрыннан көзтаныс адамдар ауыздарынан Алланы тастамай, тәспi тартып жүретiн мына жiгiттердiң адамның ойына келмейтiн осындай айуандық әрекеттерге барғанына сенерiн, не сенбесiн бiлмей дал болған.

“Жас Алаш” газетiнiң 2015 жылғы 7 шiлдедегi №53 санында “Әдiлет iздеп арызданасыз, одан түзелiп жат­қан қоғам жоқ” деген тақырыппен көлемдi мақала жарық көрген болатын. Мақала авторы, Түркiстан қаласы Қарашық ауылдық округi Ә.Науаи көшесiндегi №57 үй тұрғыны А.Маннаповтың отбасында 6 адам тұрады. Өзiне I-топ мүгедектiгiне байланысты ай сайын 44 473 теңге жәрдемақы тағайындалған.

Жуырда Оралда экзотикалық құстар көрмесi ашылды. Қызығы, Оңтүстiк Американың тропикалық ормандарын және Мексиканы мекен ететiн 20 шақты құсты Павлодар қаласының тұрғыны жинаған екен. Бiрқатар отандық телеарналар таратқан хабарға қарағанда, көрменi тамашалаушылар аз болмаған.  Оның өзiндiк себебi де бар. Өйткенi құстардың бiрi өте кiшкентай, екiншiсi адамша сөйлейдi. Мысалы зебра тәрiздес амадин құсының бойы – небәрi 5-ақ сантиметр.
ШЫНШЫЛ ЖУРНАЛИСТ АСХАТ ШӘРIПЖАНОВТЫҢ ЕСIМI ЕЛ ЕСIНДЕ САҚТАЛАДЫ
Жол-көлiк апаттары елiмiздегi жұлдызы жарық бiрнеше журналистiң өмiрiн қиды. Жасы мен өскен орталары әрқалай болса да, Нұри Мұфтах, Асхат Шәрiпжанов, Батырхан Дәрiмбет – елiмiздегi баспасөз беттерiнде өткiр де, мықты мақалаларымен жұрт есiнде қалған тұлғалар. 2002 жылы 66 жасында Н.Мұфтах, араға бiр жыл салып 2004 жылғы 16 шiлдеде А.Шәрiпжанов, көп ұзамай 54 жастағы Б.Дәрiмбет жол көлiк апатының салдарынан бақилыққа аттанды.

Бұрын ғой, оқу жылын тәмамдаған студенттер алақайлап ауылға жөнелетiн. Үш айлық каникулда ата-анасының қасында болып, армансыз демалатын. Қазiр заман басқа. Емтиханның жүгi жеңiлдей бастағанда-ақ әр баланың көкейiнде “ендi не iстеймiн?” деген сауал тұрады. Өйткенi жаңа оқу жылына құрал-жабдық, қалам-қағаз керек. Киiм-кешегi және бар. Сондықтан шендi-шекпендi мен бай-бағланның баласы болмаса, жастардың денi жұмыс iстеп, ақша тапқысы келедi. Ал екi қолға бiр күрек қайда бар?

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетiндегi дау-дамай басылғандай болғанымен бала оқытып отырған ата-аналардың қор­қынышы әлi сейiлген жоқ. Өйткенi қазiр үш баланың екеуi ақылы бөлiмде бiлiм алады. Егер сол жастардың жылдар бойы ЖОО-ға құйып келген қаржысы аяқасты жоғалып кетсе, не болмақ? Бұл басқа емес, елiмiз­де­гi ең iрi оқу орындарының бiрi, киелi қара шаңырақ – Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетiнде болған жағдай.
ТАНАУДЫ ҚЫТЫҚТАЙТЫН ҚОҢЫРАУЛЫ САҒАТ
Француздың 18 жастағы студентi ерекше қоңыраулы сағат ойлап тапты. Оның басты ерекешiлгi сол, өзiңiз белгiлеген уақытта айналасына жұпар шашады. Қандай иiс ұнайтынын өзiңiз таңдайсыз. Сүт қатқан кофенiң, дәмдi шоколадтың иiсi қажет пе, әлде теңiздiң кеңсiрiк жарар таңғы ауасы ұнай ма? Танауға жағымды иiстiң алмасуы картридждiң көмегiмен жүзеге асады.

Қазақстанға Қытайдан келетiн жұмысшылардың саны күрт көбейген. Оған дәлел – 2015 жылдың ал­ғашқы жарты жылдығында шығыстағы көршi елден келгендердiң саны шамамен екi есеге өскен. Бұл жөнiн­де жуырда еңбек және әлеуметтiк даму комитетiнiң төрағасы Ақмәди Сарбасов мәлiмдедi. Оның айтуынша, ағымдағы жылдың бiрiншi жартысында 38,3 мың шетелдiк азамат Қазақстанда жұмыс iстеуге рұқсат алған. Олардың 12,36 мыңы — Қытай азаматтары. Яғни, Қазақстандағы әрбiр үшiншi шетелдiк жұмысшы – Қытайдан келген.

Бас құрағалы жүрген бозбала сұлуларға сын көзбен қарайтыны ақиқат. Онысы – маған адал жар ғана емес, ата-анама ибалы келiн тапсам екен дейтiн үмiт. Алайда қу қыздар сыр алдыра қоя ма? Көп жағдайда адамның шынайы бейнесi “көпiрден өтiп кеткенннен” кейiн ғана белгiлi болып жатады. Сондықтан өмiрлiк серiгiн таңдауда әркiм әртүрлi “әдiстерге” жүгiнедi. Ал психологтардың “макияжға қарап қыздың мiнезiн бiлуге болады” дейтiн пiкiрiн жiгiттер жар таңдауда “кәдеге” жаратуына бола ма?

Ас үйде әлдене әрекетпен салдыр-гүлдiрлетiп жүрген әйелi: — Әй, Ғайыперен! Ғайыперен! Мына қоқыстарды сыртқа төгiп келшi. Апаратын өзiңнен басқа ешкiм болмай тұр. Балалар бүгiн кештеу келемiз деп едi. Мына жақта менiң қолым тимей жатыр.., – деген соң, ол амалсыз ас үйдегi тамақ қалдығы толы екi ыдысты алып, аяғына сүйретпе iлiп, үстiне iлгешектен күртесiн киiп, бiреу арқасынан итергендей болып сыртқа беттедi.
Бүгiн Бас қаламыздың бас кеңсесiнде төтенше бас­­­қосу өттi. Күн тәртiбiндегi мәселе – “Сары масамен соғыс және оның тәсiлдерi”. Тұлғасы түйенiң жарты етiн­дей болатын департамент бастығы сыраның бөш­кесiне парапар қарынын әрең көте­рiп, екi иiнiнен дем алып, мiнбеге зорға шықты. Пора-пора болып аққан терiн сүр­тiп, отырғандарға бiр қарап алып, қолындағы қағазына үңiлiп:
ҚАРАКЕРЕЙ ҚАБАНБАЙДЫҢ СОҢҒЫ СОҒЫСЫ
Сусынын жар қолынан татты да ақыр...
Дерт меңдеп төсегiнде жатты батыр.
Iлулi керегеде сiрi садақ,
Шаң басқан қылыш-қанжар,сапы да тұр...
ҚЫЗҒАНЫШ НЕ IСТЕТПЕЙДI?
Уэльстiң (Ұлыбритания) тұрғыны, 34 жастағы келiншек Мария Аддис күйеуiнiң өзiне опасыздық жасағанын бiледi. Ал олардың үйленгендерiне бiр жыл ғана болған едi. Ерлi-зайыптылар тапа-тал түсте жол бойында ұрсысып қалады. Аддис мектепте денешынықтыру пәнiнен сабақ беретiн күйеуiнен оқушы қыздың хабарламаларын оқу үшiн ұялы телефонын сұрайды. Әрине, күйеуi оны бермейдi.
Премьер-лиганың 22-тур ойындары бiрiншi кезеңге нүкте қойды. Сөйтiп, ел чемпионатын алдыңғы алтылықта жалғастыратын клубтар бел­гiлi болды, 7-12-орындарға кiмдердiң жайғасатыны алдағы уақытта анықталады. Ендi бiрiншi кезеңдi қорыт­қан 22-турдағы нәтижелерге тоқталайық. “Атырау” өз алаңында “Ақтөбеге” есе жiбер­дi. Хижниченко 10-минутта есеп ашып бердi, Пиззелли 46-минутта голды еселеп бе­рiп, қонақтар үш ұпай бөк­терiп кеттi.

Марина Вольнова – әлем бо­йынша қыздар арасында бокс­тан тұңғыш олимпиада жүлде­герi болған үш қыздың бiрi, есiмi тарихта алтын әрiппен жазылып қалған қайсар қыз. Қазалы қаласының тумасы. Орыс мектебiнде оқып жүрiп, дене тәрбиесi мен спортқа жақын жүрдi. Оқушылардың аудандық спартакиадасында №16 М.Горький атындағы мектебiнiң атынан шығып, ең алғаш ядро серпуден кроссқа жү­гi­ру­ден қыздар арасында аудан чемпионы атанды.

Глазгода паралимпиадашылар арасында өткен әлем чем­пио­натында Әнуар Ахметов қола жүлдегер атанды. Британияға аттанған жетi спортшымыздың екеуi жүлде алды. Бiр қола медальдi астаналық Әнуар Ахметов жеңiп алса, екi қола медальға тараздық жүзушi Зүлфия Ғабидуллина қол жеткiздi. Паралимпиада додасына кешiрек араласа бастаған қазақстандықтар үшiн әлем чемпионатынан үш бiрдей қола медаль олжалаудың өзi аз жетiстiк емес.
СПОРТШЫНЫҢ САУАПТЫ IСI
Аралас жекпе-жектен талай дуға қосылып, ел намысын қорғап жүрген Қуат Хамитов әлеуметтiк желiдегi парақшасында (инстаграм) Қарғалы өзенiнiң кемерiнен асып тасуынан зардап шеккен тұрғындарға көмек ретiнде    1 миллион теңге аударғанын жазды. Өзгелердi де қайырымды iстi iлiп әкетуге шақырды. 23 шiлдеде болған тасқында    қызыл су қуып әкелген қой тастар мен ми батпақты “Қарғалы”, “Таусамалы” шағын аудандарының тұрғындары өз әлдерiнше тазалап та жатыр.
Ғалымдарды адам өлгеннен кейiн олардың дене мүшелерiнiң iшiнде өте қатты қызықтыратыны – бас сүйек. Тек бас сүйек арқылы ғана адамның бет пiшiнiн қалыптастыруға болады. Антропологтар, археологтар және басқа да сала мамандары осыған қарап-ақ өзiне керек деректердi қажетiнше ала алады. Әлемде адамның бас сүйегiне қатысты көптеген мистикалық әңгiмелер де көп айтылады. Мұндай неше түрлi әңгiмелерге сенiп те қалатындар бар.