1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
САУАЛНАМА
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Осы күнге дейін көп нәрсе айтылды ғой. Бұл неткен үнсіздік деген сұрақ менің көкейімде әр кез тұрады. Мен күнде таңертең тұрғанда бір жақсы хабар естігім келіп тұрады. «Зәкеңді өлтірген адамдарды тауыпты», я болмаса «сол істі қайта қарауға кірісіпті» дегендей хабарларды естігім келеді. Бірақ, өкінішке қарай, қазір бізде құлақ естімейтін, көз көрмейтін уақыт болып тұр.
Автор: Мақпал Жүнісова, Қазақстанның халық әртісі, әнші
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш I№30 (16008) 16 сәуір, бейсенбі 2015
ҚАЛҒАН ЕЛДIҢ ҚАМЫН КIМ ОЙЛАЙДЫ?
Биыл табиғат тосын мiнез танытты. Елiмiздiң бiрнеше облысында су тасып, жұртты әуре-сарсаңға салды. Павлодар, Шығыс Қазақстан және Қарағанды облыстарындағы тiлсiз апаттан зардап шеккендер саны күн санап өсуде. Қарағанды облыстық төтенше жағдайлар де­пар­таментiнiң сейсенбiнiң сәскесiн­дегi мәлiметiне сүйенсек, 35 селода 1760 үй қар суының астында қалған. 340 мал шығынға ұшыраған. Төрт мыңнан астам адам апатты аймақтан аулаққа әкетiлген.

Қазақстан президентi Нұрсұлтан Назарбаев өзi басқаратын “Нұр Отан” партиясының жастар қанаты – “Жас Отанның” белсендi­лерiмен кездескенiн газетiмiздiң өткен санында жаздық (“Президенттiң “ымдауы” мен жас­тардың үндеуi”, №29, 14 сәуiр). Осы кездесуде Н.Назарбаев: “Кейбiреулер менен “бiз неге Батыс Еуропа немесе Араб Әмiрлiктерi, АҚШ-тағыдай өмiр сүрмеймiз” деп сұрайды”, – дедi де, оған өзi жауап бер­дi. Президенттiң пайымдауынша, бұған климат кiнәлi.

Жуырда ғана ауыл шаруашылығы министрi Алматы облысындағы iрi фермалардың бiрiнде болып, бiлген-түйгенiмен бөлiстi. Үстiне халат, басына қалпақ киiп алған. Қолында – қаламсап пен қағаз. Орайы келген бiр тұста тұра қалып, қасындағыларға сиырды қалай тудыру керек екенiн түсiндiредi. “Когда корова... происходит роды...” деп бастайды да, өзiне үңiлiп тұрған камераны көрiп, “Өй, жүре берсеңдершi” деп қояды журналистерге. Сосын қағазына қайта қарап, “бұл процесс өте маңызды” дейдi. Қасындағы бiрнеше адамның жанары қағаз бетiнде ойнақтаған қаламның ұшында.

Сайлау науқаны бiраз жұрттың делебесiн қоздыртқан секiлдi. Әсiресе жағыну мен көрiнiп қалуға бейiмiрек жандардың жанталасы үдей түскен. Бәйгесiн шаппай алатынын бiлсе де, шашбауын көтермелеушiлердiң тобыры сейiлер емес. Олардың қатарында кiмдер жоқ дейсiң?! Биiк астаудан жем жеп үйренiп қалғандар да, одан қағылып шетқақпай болғандар да бiр кiсiнiң айналасында қараң-құраңды көбейтiп үймелеп жүр.

Жыл-он екi ай – 365 күннiң бiрде-бiреуi бос емес. Әрбiр күннiң өз атауы бар. Құдай-ау, не жоқ дейсiз: дүние­жүзiлiк рок-н-ролл күнi, ғашықтар күнi, күлкi күнi, сәлемдесу күнi, мұғалiмдер күнi, теңiз жануарларын қорғау күнi, т.т.с. тiзбектелiп кете бередi. Неге екенiн қайдам, ұят күнi деген атауды кездестiре алмайсыз. Қазақ үшiн ұят сөзi қасиеттi сөз. Нанмен, құранмен қатар қойған.

Күтерiмiз көп. Ел президен­тiн кезектен тыс сайлау мәсе­лесi шешiлген соң, қазекемше айтқанда,тақ таласына ресми кiрiскен үш кандидат жеке бағдарламаларын алдымызға жайып салды. Оқыдық, – қатып тұр: қайсысы сайланса да, қазiргi қазақстандықтар коммунизмде өмiр сүредi екен!.. Бiрақ (осы бiр жоқ болғыр “бiрақ” па!) мен ешқайсысына сене алмадым. Сене жаздап отырғанымда өзiм туып-өскен Шығыс Қазақстан облысының он шақты ауылын су басып қалғанын телеарнадан көрiп, жаным түршiктi. “Құдай-ау, тау бөктерлерiндегi ауылдар осындай жағдайға неге жылда   душар болады?” дедiм налып.

Бұрынғы премьер-министр Серiк Ахметовтi қамауда ұстау мерзiмi мамырдың 18-iне дейiн ұзартылды. 13 сәуiрде Қарағанды қаласының Қазыбек би аудандық соты С.Ахметовтi мырзақамақта ұстауды тағы бiр айға созу жө­нiндегi өтiнiмдi қарап, осындай шешiм шығарды. Ахметовтен бө­лек, Қарағанды қаласының бұрынғы әкiмi Мейрам Смағұловты, Қарағандының жер қатынастары басқармасының бұрынғы бастығы Ернар Дәрiбековтi және “Қазақстанның өнеркәсiптiк корпорациясы” ЖШС төрағасының бұрынғы орынбасары Әлжан Ақмолдаевты қамауда ұстау мерзiмi де бiр айға ұзартылды.

Сейсенбi күнi Венада “Нұрбанк” топ-менеджер­лерiнiң өлiмi бойынша сот процесi басталды. Жолдас Темiрәлиев пен Айбар Ха­сеновтi ұрлап, өлтiру қылмысына қатысты айып тағылғандар – ҰҚК-нiң бұрынғы төрағасы Әлнұр Мұсаев пен президенттiң күзет қызме­тiнiң бұрынғы қызметкерi Вадим Кошляк. 2007 жылдың басында iз-түзсiз жоғалып кетiп, 2011 жылдың мамырында “Қазтелерадио” аумағынан мәйiттерi табылған екi банкирдiң өлiмiне басты айып­талушы Рахат Әлиевтiң қаза болғанына қарамастан, алқа билер соты Мұсаев пен Кошлякқа қатысты үкiмiн шығаруы тиiс.

2015 жылдың 13 наурызда “Жас Алаш” газетiнде “Жерден де, ақшадан да айырылды” деген мақала жарияланды. Қалалық жариялылық комиссияның 2007 жылдың 20 маусымындағы №7222 шешiмi негiзiнде Қызылорда қаласы, Ипподром, 022 кв. нөмiрсiз мекенжайындағы саяжайлық жер учаскесi тиiстi координатынсыз К.Бектұрғановқа табысталып, 2007 жылдың 9 қарашасында (кадастрлық нөмiрi 10-156-031-1917) жер учаскесiне сәйкестендiру құжаты берiлген.

Боямасыз өмiр
Үш жылдан берi жегiдей жеген қайғыдан ол морт сынды. Осы уақытқа дейiн пысқырып та, түшкiрiп те көрмеген екен. Жо-жоқ, өтiрiк айтады, анасы ұшты-күйлi жоғалған күнi басы шыңылдап, көзi қара­уытқан. Бiреу шегелеп тастағандай жатқан жерiнен тұра алмаған. Бiр жұтым су iшпесе де өз-өзiнен лоқси берген едi. Емiзулi ұлын арагiдiк бесiкке таңып тастап, телефонға маза бермей, екi күн бойы күнi-түнi енесiне iздеу салған келiншегi күдерiн үздi ме, жоқ әлде шарасы таусылды ма:
Мемлекеттiк мекеме­лердi адақтап, сот пен прокуратурадан меселi қайтқан қазақ амалсыздан ақпарат құралдарын жағалайды. Бұл да әйтеуiр суға кеткен тал қармайдының керi. Әйтпесе, баспасөз бетiнде басылған сынға пысқырып жатқан шенеунiктер шамалы. Маған келiп жолыққан бозбаланың да шаруасы осындай екен. “Университеттен соң жұмысқа орналаса алмай жүрмiн, бармаған мекемем жоқ” дейдi.
«Немiс тұтқыны» нағыз батыр едi
Ақби Раковтың соғыс кезiн­дегi iс-қимылдары “Кеңес одағының батыры” деген атаққа ла­йық-ақ едi. Алайда ол сал ауруына шалдығып, ерлiгi ескерiлмей 1949 жылы небәрi жиырма алты жасында қайтыс болды... Ақби 1941 жылы Клаура Баймұратовамен отау құрып, жас жарын елiне аманаттап, бiр жұмадан кейiн соғысқа аттанады. Ал 1942 жылы он жетi жасар жас келiншек Клаура өз еркiмен майданға кетедi. №761 әуе полкiнде әскери борышын өтеп, 1945 жылы қыркүйек айында елге оралады. Елге келгенде елдiң жағдайы мәз емес едi. Оның үстiне жары Ақбиден “қара қағаз” келген екен. “Мен ол қа­ғазға сенбедiм” деп есiне алып
Мен Чернобыльда, ең қауiптi 4- энергоблокта болдым. Менiмен Жезқазған қаласынан Чернобыльге жүз шақты адам барды. Қазiргi уақытта тiрi қалған азаматтардың саны... 7 адам ғана. Чернобыль апаты кезiнде қаншама адам радиациядан ажал құшты десеңiзшi! 43 мың тұрғылықты адамдар өмiр бойы тұрған мекенжайларын, жиған-тергендерiн тастап, бас-аяғы үш күнде басқа жаққа көшiрiлдi. Чернобыльда ең зияңды, ең қауiптi жер – 4-энергоблок деп есептелдi. 4-энергоблокта болған азаматтардың 90

Бiздiң бала кезiмiзде казак-орыстың шалдары мен кемпiрлерi қазақтың тiлiн де, салтын да жақсы бiлетiн едi. Бiздiң көршiмiз Ерофеевич iшiп алса баянын алып шығып, қазақша ән шырқайтын. Өлеңнен шаршаған кезде бiзге өзiнiң ақтарда пулеметчик бол­ғанын, Чапаевты өзi атқанын айтып мақтанатын едi жарықтық. Әрине, Чапаевты атқаны өтiрiк те шығар, бiрақ Ерофеевич оны ешкiмнен именбестен айқайлап айтатын. Милиция келсе оларды да боқтап:

Аса құрметтi президент, дiнбасы, үкiмет басындағы мұсылман ағайындар. Мен қателессем, қайта-қайта кешiрiм сұраймын. Бiрақ мына жағдайды айтпасам, iшiме сыймай бара жатыр. Дiни сауатым аз, жасым алпысқа келдi. Ендi барға шүкiршiлiк қылып Аллаға құлшылық етуге бет алған ниетiм бар. Бала күнiмiзде әкем: “Он сегiз мың ғаламды бiр Құдай жаратты. Маймылдың бiзге еш қатысы жоқ”, – деп айтып отыратын. 

...Төрт бала өсiрдiм. Үшеуiнiң бұл өмiрден өз орнын таппай, жаман жолға түскенiне, “ақша тап та таптың” астына алатынына қарап, “бұдан да жоқ болғаны жақсы едi” деп ойлаймын. Бiреуi – түрмеде, екеуi – наркологиялық диспансерде. Ал кенже қызым мектепте оқиды, әлi балиғат жасқа толмаған. Оқуы да жақсы. Сабақтан бас көтермейдi. Қазiргi бар қуанышым, алданышым сол ғана.

Етек-жеңiмiздi жиып, ес тоқтата қоймаған кезiмiз ғой. Досым бiздiң үйдiң тура қарама-қарсысындағы көршi ата мен әженiң үйiнде жүредi. Тiптi, қысы-жазы десе де болады. Үлкендер келiп, “кiмнiң баласысың” десе, ойланбай-ақ “атамның баласымын” дейтiн. Кейiнiрек әлгi досымның әкесi қалада тұратын Арман аға екенiн бiлдiм. Арман аға – көршi атаның үлкен ұлы. Сөйтсем, көршi қария қазақтың ежелден бергi дәстүрi бойынша тұңғыш немересiн бауырына салып алған екен.

Әңгiме
Сол күнi Айжамал жұмыстан кештеу шыққандықтан үйiне жеткенше қараңғылық түсiп те кеттi. Анасының бөлмесiнде жарық жоқ екен. Ол есiктi еппен ашып, аяғын бiлдiртпей басып, анасы жатқан төсекке жақындады. Терiс қарап жатқан анасы ұйықтап қалған тәрiздi. “Тамақ iшпей жатып қалғаны несi, әрi дәрi-дәрмектерiн де қабылдамаған сияқты ғой. Мұнысы қалай?” деп ойлаған Айжамал анасынан алысырақ   жерде, екiншi бұрыштағы кiшiрек үстел үстiндегi жасыл қалпақты түнгi шамды ақырын ғана сырт еткiзiп жағып қалды.
Талантты, iзденгiш, аса еңбекқор әдебиеттанушы-ғалымымыз Гүлзия Пiрәлiнiң “Елтаным” баспасынан екi кiтабы жарық көрдi. Мұның бiрiншiсi “Қазақ әдебиеттануы және ұлттық идея” деп аталады. Халықтың өткен ұрпағын, қазiргi және келешек ұрпағын мәңгiге бiрiктiре алатын алтын қазық не? Ол – ұлттық идея. Сонымен қатар әдеби, мәдени құндылықтарымыздың мәйегi де – ұлттық идея. Автор да осы кiтабында қазақ әдебиетiндегi ұлттық идеяның жай-күйiн жан-жақты әрi тереңнен қарастырады.
Ол былтырғы “Қазақстан барысы” республикалық турнирiнiң финалдық белдесуiнде қарсы келгеннiң белiн үзiп, алтын белбеудi иеленемiн деген едi. Бiрақ Руслан Әбдiразақовқа қола белбеу бұйырды. “Қазақстан барысының” биылғы бесiншi маусымына iрiктеу кезеңдерi ауылдық жерлерде жүрiп жатыр. Былтыр топ жара алмаған Руслан Әбдiразақовпен тiлдестiк.   “Уәде – Құдай аты” дейдi қазекем. Әбдiразақовтың “Келесi жылы жеңемiн!” деген жалынды сөзiн сонда бiз де естiгенбiз.    Биылғы додаға дайындығын сұрап, шағын сұхбат алдық.
ЖОЛДАМА ОҢАЙ БҰЙЫРМАЙДЫ
Бүкiләлемдiк бокс сериясы биылғы маусымының топтық кезеңiндегi тартысын сәттi өт­кiзiп жүрген “Астана арландары” клубының боксшылары ерлеп тұр. Олар да келесi жылы өтетiн Рио-де-Жанейро жазғы Олимпиадасының жолдамасынан дәмелi. “Арландардың” арасында 91 келiдегi Василий Левит пен 75 келi салмақтағы Мейiрiм Нұрсұлтановтың жолдамадан үмiтi үлкен. Өйткенi осынау жобаның дуына қосылған боксшылардың рейтингiнде екi “арланымыздың” көрсеткiшi тәуiр.