1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
САУАЛНАМА
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Үкімет қарапайым халықтың санасына ақшаны өздері тауып, өздері бөліп беретіндей амал-әрекетті сіңіруде. Бұқараның психологиясына «Үкіметтің ақшасы» дегенді құйып қойған. Жоғарыдағылар ақшаны аспаннан Құдай беріп жатқандай көреді. Осындай аса қолайлы идеологияны таңдап алған.
Автор: Ораз Жандосов
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №18 (15996) 5 наурыз, бейсенбі 2015

Шынын айту керек, бүгiнгi заман – адам баласы ар-ұяттан безген заман. Сондай заманның сүлейлерi “момын” президенттi әбден басынып бiттi. Әйтпесе әкең емес, шешең емес, сонау тақта отырған адамға бiр айда екi өтiнiш айтуға, оны қинауға бола ма? Жоқ, болмайды. Себебi қазақ басшысы жалғыз Қазақстанның ғана қамын жеп жүрген жоқ. Еуразиялық одақ, әлемдi жайлаған дағдарыс, саяси шиеленiстер, қырғи-қабақ соғыс, ғаламдық жылыну, азайып бара жатқан аң-құс, қолға түсiп қалатын жемқорлар, күйеубаланың күйiгi... Мiне, осының бәрi ғасыр ғұламасының жүйкесiне жүк.

«НҰР ОТАН» ШАШЫЛЫП КЕТЕ МЕ?
Елiмiздегi шаруа қожалықтарының құқығын қор­ғайтын бiрден-бiр ұйым – “Қазақстан фермерлер одағы” биыл ерекше мiнез танытып, аграрлық партия құру керек деген ұсыныс жасап жатыр. Бiр кезде депутат Ромин Мәдинов басқарған дәл осындай атаумен партия болғанын, соңынан оның “Нұр Отанға” қосылғанын бiлемiз. Ендi оны қайта жаңғырту неге керек болды екен? Бұл сонда ненiң белгiсi?
Қазақстан Республикасының премьер-министрi К.Қ.Мәсiмовке
Ашық хат
Бiздiң дана қазақта “Сұ­мы­рай келсе, су құриды!” деген ащы да ақиқат сөз бар! 2007 жылы сiз үкiмет басына премьер-министр болып отырған күннен бастап, шеттен келетiн Қазақ көшiнiң дариясы сарқыла бастады. Басына қара бұлт үйiрiлдi: 1992 жылы 23 қыркүйекте қабылданған “Шетелдердегi қазақ диаспорасы өкiлдерi­нiң Қазақстан Республикасында болған кезiнде әлеу­меттiк-экономикалық жеңiл­дiктермен қамтамасыз ету туралы” №791 қаулысының күшi жойылды.
2015 жылдың 27 қаңтарында газетiмiзде “Егер заң талабы өз­гермесе, Қытайдағы қазақтар үшiн оның құны көк тиын” деп аталатын көлемдi мақала жарияланған. Осы мақалаға бай­­­ланысты редакциямызға ден­­­­саулық сақтау және әлеу­меттiк даму вице-ми­нистрi Д.Арғындықовтан хат келдi. Хатта былай делiнген: “Бұл заң жобасында этникалық көшi-қон саласын жеңiлдететiн бiрқатар нормалар қарастырылған. Атап айтқанда:
ЕКПЕГЕ БАЙЛАНЫСТЫ ЖАУАПКЕРШIЛIКТI ЕРҒАЛИЕВ ӨЗ МОЙНЫНА АЛЫП КӨРСIН
Елiмiзде екпеге қатысты шу басылмай тұр. Екпеден кейiн есiнен танып құлаған баланың саны жүзден асып жығылды. Ал қызылша ауруының алдын алу үшiн екпе салдырып, бiр бойжеткен бақилыққа аттанды. Өкiнiшке қарай, дәрiгерлер қайтыс болған қызға басқа диагноз қойып, былықтан былғанбай шығуға жанталасуда. Ақпанның 23-i күнi Шымкенттегi №1 қалалық ауруханада 15 жасар Шахиста Шамшиметова көз жұмды.

Әлемдегi миллиардерлердi түгендеп шығатын Forbes журналы биылғы жылы да сол дәстүрiнен жаңылмай, жаңа тiзiмдi жария еттi. Биыл да бұл тiзiмге қазақстандық бес миллиардер енген. Былтырғы жылдан айырмасы, бiреудiң дәулетi артса, ендi бiрiнiкi керiсiнше азайған.

Әрiге бармай-ақ соңғы бiр-екi жылда қоғамда абың-күбiң әңгiме тудырған дақпыртты қылмыстық iстерден бастайықшы. Ә дегенде Ерлан Арынның халi мүшкiл сияқты көрiнген. “Ұйымдасқан қылмыстық топ құрды, бюджеттi талан-таражға салды, пара алды” деген оңай-оспақ айып па? Осы айыптармен соттаса, он жылдың ар жағы көрiнiп тұрған. Бұрынғы әкiм президент Нұрсұлтан Назарбаевтан кешiрiм сұрады да, шартты түрде үш жылға сотталды.
Ақпанның 27-сiнде ре­сейлiк белгiлi саясаткер, оппозиция жетекшiлерiнiң бiрi Борис Немцов саяси қастандықтың құрбаны болды. Саясаткерге оқ атқандар да, ат­қызғандар да ұсталған жоқ. Ұсталатынына күмән зор. Өйткенi Ресейде бұған дейiн жасалған сая­си қастандықтар да ашылмаған күйi қалған... Борис Немцов өлерiнен екi апта бұрын қазақстандық Forbes.kz тiлшiсiне сұхбат берiптi. Саясаткердiң Пу­тиннiң саясатына және қа­зақтарға қатысты пiкiрiн ықшамдап газетiмiзде жа­рия­лауды жөн көрдiк.
АУЫЗСУҒА ЗАР ҚАЗЫҒҰРТТЫҚ ТҰРҒЫНДАР ОСЫЛАЙ ДЕЙДI
Әкiмдердiң ел алдындағы есебi аяқталды. Осы есептерде жұрт көкейiнде жүрген мәселесiн айтып қалуға тырысады, соған нақты жауап естiгiсi келедi. Бiрақ неге екенi белгiсiз, әкiммен кездесуде пәлендей проблема айтылмайды. Құрметтi азаматтар, мәдени орталықтардың төрағалары сөз сөйлейдi. Оң пiкiр бiлдiредi, мақтау жаудырады. Ауылдағы проблеманың бәрi тек бергi жақта айтылады. Неге?
“Еркек – бас, әйел – мойын” деген сөз рас. Ерлi-зайыптылардың тату-тәттi өмiр сүруi әйел адамға байланысты. 8 наурыз халықаралық әйелдер күнi қарсаңында мына бiр оқиға есiме түсiп отыр. Менiң бiр алыс жамағайыным 40 жасқа дейiн үш рет үйлендi. Өзi бiр шаңырақтың жалғыз ұлы. Алғаш келiн түсiргенде әке-шешесi қатты қобалжып едi. Өйткенi ұлы Самат қызба, шатақ мiнездi. Бiрiншi әйелi тым жас болғандықтан, Саматтың болмашы нәрсеге ашуланып, тоқпағына көне алмай, бiр жылға жетпей төркiнiне кетiп қалды. Жалғыз баланың бетiне қарап отырған ата-анасы жұрттың өсегiне қалмайық деп, ұлдарын
Менiң iнiмнiң бiрiне-бiрi тетелес үш қызы бар. Үлкенi 10-да, екiншiсi 7-де, кенжесi 5-те. Сүп-сүйкiмдi балапандарын жанындай жақсы көрсе де, қашан ұлды болам деген арманы iнiмнiң миынан күндiз-түнi шықпайды. Шешем болса, оған үнемi ұрсады: “Алланың бергенiн бiл, қолда барға қанағат ет деп”...

Астана қаласындағы экологияның сын көтермейтiнi қазiр ешкiмнен жасырын емес. Желсiз күндерi түтiнге тұмшаланатын бас қа­ланың шеткерi тұстарында кейде еркiн тыныс алу мүлде қиындайды. 2017 жылы ЭКСПО көрмесiн өткiзетiн қала үшiн бұл жағдайдың өзектi екенi белгiлi. Ендеше, тұмшалан­ған түтiннен қалай құтылуға болады?

“...Қартың қазiр бiр бәйтерек мәуелi,
Сексен емес, жүзiңнен де дәмелi,
Сәлемiңе қайтаратын жауабы:
– Тыныштық па? – деп сұрайды әуелi”
Ағайынның қызы мектепте мұғалiм болып жұмыс iстейдi. Бiр күнi телефоныма сол әпкемiз хабарласты. – Мектепте мұғалiмдердiң бiлiктiлiгiн таразылау үшiн түрлi категорияға құжатымызды жинамақпыз. Әр мұғалiм республикалық газет-журнал­ға кемiнде бiр мақала жариялауы шарт екен. Журналис­тердiң арасында таныстарың бар ғой, газетке мақаламызды шығартып берсең, – деп қолқа салды. 
Ел арасында жаңсақ пiкiр, қаңқу сөздер жүр: “Ауған соғысы ардагерлерiн Ұлы Отан соғысы ардагерлерiмен теңестiруге бола ма?”, “Неге оларға жеңiл­дiктер қарастырылған?”, “Жап-жас болып алып өздерiн батыр ағалармен теңестiргiсi келетiнi қалай?..” деген сияқты қаңқу сөздер мен жаңсақ пiкiрлердi бiз де естiп жатамыз. Иә, бiз Екiншi дүниежүзiлiк соғысқа қатысқан ардагерлер­дiң ерлiктерiн қайталай алмаймыз. Мұндай сұрапыл соғыс болмай-ақ қойсын ендi. Бiрақ бiз де әскери парызымызды атқардық. Ауғанстанға ойнау үшiн
“Жас Алаш” газетiнде Болат Қаракесектiң “Мұндай жүгенсiздiк қашанға дейiн жалғаса бередi?” (№14, 19 ақпан, 2015 жыл) деген мақаласы жарық көрдi. Осы мақалаға қатысты пiкiрiмдi бiлдiрсем деп едiм. Осыдан бiрнеше жыл бұрын Түркiстанда тұратын туған ағайым қайтыс болды. Мен Астанадан жеткенше жерлеп қойыпты. “Шариғат заңы бойынша болмайды...”, “...болмайдының” астына алып, молдалар марқұмның денесiн бiр-ақ күн түнеттiрiптi.
ЖЕЛ АЙДАҒАН ҚАҢБАҚТАЙ ӨЗ ОШАҒЫНАН ЕРIКСIЗ АЖЫРАҒАН ҚАРШАДАЙ ҚАРА БАЛАНЫҢ БАСТАН КЕШКЕНДЕРI
Әке-шешеден ерте жетiм қалған Елтоқтың жақындары 8-9 жастағы тұлдыр жетiмнiң келешегiн ойлап, оны Темiр ауданындағы Қонжар балалар үйiне тапсырады. Арада бiрер жыл өткенде ол Мәскеу облысы Вологда қаласындағы балалар үйiне ауыстырылып, осындағы “Жас теңiз­шiлер” мектебiнде оқиды. Бұл жерде жетiм балаларға кә­сiптiк бағдар сабақтары бе­рiлетiн. Тағдырлары ұқсас құрдастарының iшiнде өкi­меттiң көжесiн iшiп, алаңсыз оқып жүрген  қара баланың өмiрiнде аяқ астынан тағы да күрт өзгерiс болды.
– Сен не, бюрократ болып кеткенбi­сiң? Бұл – апамның көптен хабарласпай кеткенде әрi әзiлдеп, әрi ұрсып айтатыны. Апам деп отырғаным – қазақтың батыр перзентi, ұлтымыздың бiртуар ұлы Бауыржан Момышұлының келiнi Зейнеп Ахметова. Күнде десем өтiрiк болар, аптасына бiр, кейде күн­ара мен ол кiсiмен сөй­лесiп тұрамын. Зейнеп апамен етене араласып, сол шаңырақтың бiр мүшесiндей болып кеткенiме қазақтың салт-дәстүрiне, әдет-ғұр­пына деген ерекше қызығушылығым себеп дер едiм.

Дүкендерге кiрсек, шетелдiң детектив кiтаптары толып тұрады. Үлкен болсын, кiшi болсын, балға үймелеген арадай соларды сатып алып жатады. Сонда бiздiң жазушыларымыздың осындай шығармаларды жазып, дү­кендердiң сөресiн жатжұрттық жазушыларға бермей, толтырып қоюға қабiлетi жетпей ме деген сұрақ туады. Әрине, жетедi. Соны менiң дәлелдегiм келдi. Дәлелдедiм де. 

WBA және IBO тұжырымдары бойынша әлем чемпионы, WBC аталымының уақытша чемпионы белбеуiнiң иегерi Геннадий Головкин Монакода британдық боксшы Мартин Мюррейге қарсы айқасқа жаңа шапан киiп шықты. Қазақтың қошқар мүйiздi ою-өрнегiмен зерленген, көздiң жауын алатын көк шапан чемпионға құйып қойғандай жараса кеттi. Шапанды тiктiрiп, бүкiл елдiң атынан Генаға арнайы апарып жапқан шымкенттiк кәсiпкер Әбдiмәжит Саттарұлымен ол Монакадан оралған сәтiнде-ақ тiлдескен едiк. 

АЛЫП ҚАНА АЛТЫН АЛДЫ
Болгарияның София қаласында халықаралық турнир өтiп, елiмiзден барған боксшылар 1 алтын, 1 күмiс, 3 қола жүлдемен оралды. Ұлыбритания, Қытай, Германия, Ресей, Бразилия, Украина, Өзбекстан сынды елдердiң боксшылары қатысқан “Странджа” турнирiнiң финалына Жанболат Тiлегенұлы (56 келi) мен Қамшыбек Қоңқабаев (91 келiден жоғары) шыққан-ды. Екеуi де өзбек бокс­шыларына қарсы тұрып,

“Астана” велокомандасынының үстiнен велоспорттың халықаралық (UCI) одағы лицензиялық комитетке арыз жолдады. Велокоманда басшылығы лицензиялық комитет мамандарына құжаттарды көрсету мақсатында заңгерлермен ақылдасып, кеңесiн тыңдаған соң, Швейцарияда­ғы халықаралық арбиртраждық сотқа шағымданамыз деп мәлiмдедi.

Соңғы 9-10 жылда ата-анасы немесе кiндiк шешесi жаңа туған ер балаға көк түстi, ал қыздар­ға қызғылт түстi киiм-кешек сатып алып жатады. Мұндай үрдiс ең алғаш рет 1940 жылы АҚШ-та пайда болған екен. Бұған дейiн ата-анасы нәрестенi перзентханадан шығарарда киiмдерiн шашының немесе көз қарашығының түсiне қарап сатып алған. Ал 1918 жылы балаларға арналған “Earnshow”s” журналында “қызғылт түс – ұл балалардiкi, қызғылт түске асықпай, бажайлап қарасаңыз, ол – күштiлiктi бiлдiрiп тұрғандай. Қыздарға көк түстi заттар алу керек. Көк, көгiлдiр түс көзге нәзiк болып көрiнедi” деп жазған.