Бұл сұрақтарға оралуыма не себеп болды деп сұрасаңыз, бұған мынандай жайт түрткi болды. Жақында ғана газеттен оқып бiлдiм, бiздiң республикамызда жұртшылыққа танымал, дарынды газет редакторларына, журналистерге жыл сайын Г.Толмачев атындағы сыйлық берiледi екен. «Толмачев деген кiм? Қазақстан журналистикасына ол қандай еңбек сiңiрдi?» деген сауалыма өзiм бiлетiн үлкен-кiшi бiрер журналистер мен жазушылар: «Ол «Простор» журналында бас редактор болып қызмет iстедi, Олжас Сүлейменовтiң досы болатын... Қазiр кiм қандай сыйлық тағайындаймын десе де, кiмге беремiн десе де ерiктi ғой, бәрiн де қалта шешiп жүрген жоқ па?» дестi...

Жақында ғана Әнуар Әлiмжановтың 80 жылдық мерейтойына орай «Бiздiң Әнуар. Наш Әнуар» деген кiтап жарық көрдi. Мiне, осы кiтапта Әнуар Әлiмжановтың «Сомкнув начало с концами» деген мақаласы берiлiптi. Ә.Әлiмжанов былай дейдi:

«Мәскеуден шығатын «Молодая гвардия» журналының бас редакторы Анатолий Ивановтың Қазақстанда туылғанын елдiң бәрi бiледi. Басқа басқа, ал ендi қазақтың өмiрi мен тарихы «Вечный зовтың» авторына жақсы таныс қой. Мiне, А.Иванов басшылық жасайтын «Молодая гвардияның» 1989 жылғы №7, 8, 9 сандарында Николай Кузьминнiң «Ночные беседы» деген көлемдi мақаласы басылды. Н.Кузьмин кезiнде Алматыдағы ҚазМУ-ды бiтiрген. Ал ендi осы Н.Кузьмин не деп жазады десеңiзшi?! Оның айтуынша: қазақтарда бұрын-соңды мәдениет болмаған, мәдениеттi бұларға орыстар алып келген... Өзi араласқан, өзi ортасында жүрген халық жөнiнде Н.Кузьмин қалай аузы барып осылай айтты екен?..

Сонымен бiрге Н.Кузьмин Шығыс Қазақстанның ежелден орыстың жерi екенiн айтады. Автордың Н.Рерихтiң, Г.Грум-Гржимайлоның, Лев Гумилевтiң және өзге де шығыстанушылардың еңбегiмен таныс емес екенi көрiнiп-ақ тұр. Мұны айтасыз, сол ғалымдар Шығыс Қазақстанның, яғни қазақ Алтайының кезiнде күллi түркi нәсiлiнiң атажұрт, алтын ошағы болғанын жазып кеткен жоқ па едi?!

Жарайды, Мәскеу бiзден алыста жатыр ғой, ал iргемiздегi «Простордың» (бас редакторы Г.Толмачев) iстеп отырғаны не? Қазақтың алыптары ақталып жатыр. Ендi осыларды «Просторға» жеделдете аударып берудi ұйымдастырып, олардың еңбектерiн халыққа таныстырудың орнына, «Тайный советник вождя» деген бiр тұрпайы романды нөмiрден-нөмiрге басып әуре. «Простор» кешегi И.Шуховтың өнегесiн, үлгiсiн мүлде ұмытты. Ж.Аймауытовтың бiр өлеңiн, сонан кейiн М.Жұмабаевтың бiр-екi өлеңiн ғана басты. Бар бiтiргенi – осы...

Осы ретте ойыма ерiксiз мына бiр оқиға оралады. 1969 жылы Югославияның белгiлi журналисi Марианна Седмактың Югославияның орталық газетiне Қазақстан туралы 7 очеркi жарияланды. Бұл мақалаларда М.Седмак Қазақстанның КСРО республикаларының iшiнде ең артта қалған республика екенiн жаза келiп, «Қазақстанның жоғары оқу орындарында сабақ беретiн қазақ мұғалiмдер оқуға түк бiлмейтiн, топас, надан қазақтарды қабылдап жатыр...» дейдi. Содан Марианна Седмакты iздеп жүрiп, ақыр бiр күнi Мәскеуде кезiктiрдiм. «Мұныңыз қалай?.. Жазғаныңыздың бәрi өтiрiк қой...» деп сұрадым. «Мұның бәрi менiң сөзiм емес. Қазақстанды аралаған кезде маған бiр коммунист-журналистi бекiтiп бердi. Г.Толмачев деген бұл журналист (бұл кезде Г.Толмачев «Комсомольская правданың» Қазақстандағы меншiктi тiлшiсi болатын – Ә.Ә.) мен көрген нәрселердiң бәрiне осылайша түсiнiктеме бердi. Мен соның айтуы бойынша жаздым...». Қазiр сол Г.Толмачев «Простор» журналын басқарады».

Әнуар Әлiмжанов осылай деп жазып қалдырыпты. Ә.Әлiмжанов тек шындықты айтатын, тек шындықты жазатын ақиқатшыл жазушы едi ғой. Осыдан кейiн ерiксiз ойланасың, бiзге Г.Толмачев атындағы сыйлық керек пе едi деп? Жарайды, Олжас Сүлейменовтiң досы бола берсiн, бiрақ Олжекеңнiң досының бәрi перiште емес қой. Толмачев атындағы сыйлықтан гөрi Қазақстан журналистерiне Шухов атындағы сыйлық, Бельгер атындағы сыйлық берiлiп жатса, қандай жарасымды болар едi...